Για τη μορφή και τον χαρακτήρα της παραγωγής στις κοινωνίες του υπαρκτού σοσιαλισμού

 

 

Γ. Σταμάτης-Για τη μορφή και τον χαρακτήρα της παραγωγής στις κοινωνίες του υπαρκτού σοσιαλισμού

 

 

Ο χαρακτήρας των ιδιωτικών, των συνεταιριστικών και των κρατικών παραγωγών

 

 

Στις σύγχρονες μετακαπιταλιστικές μεταβατικές κοινωνίες [ενν. τις κοινωνίες του “υπαρκτού σοσιαλισμού”] το συνολικό κοινωνικό προϊόν παράγεται από σχετικά αυτόνομους, τόσο αμοιβαία όσο και από τους άμεσους παραγωγούς (=εργάτες) ανεξάρτητους παραγωγούς (=επιχειρήσεις) υπό συνθήκες κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας.

Βάσει των σχέσεων, τις οποίες αναπτύσσουν αναφορικά με τους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς όρους καθώς και τα αποτελέσματα της παραγωγής τους μεταξύ τους, με τους άμεσους παραγωγούς και με το κράτος, οι παραγωγοί αυτοί διακρίνονται σε ιδιωτικούς, συνεταιριστικούς και κρατικούς παραγωγούς.

[…]

Οι συνεταιριστικοί παραγωγοί είναι ενώσεις παραγωγής άμεσων παραγωγών. Φέρονται μεταξύ τους και προς τους υπόλοιπους ιδιωτικούς και κρατικούς παραγωγούς ως ιδιοκτήτες των αντικειμενικών όρων και των προϊόντων της παραγωγής τους. Ως εκ τούτου κάθε συνεταιρισμός είναι στις σχέσεις του με τους άλλους παραγωγούς, οι οποίες αφορούν τη διάθεση και χρήση των αντικειμεινικών όρων της παραγωγής του και την ιδιοποίηση των προϊόντων του, ανεξάρτητος απ’ αυτούς.

Σε αντίθεση προς τις σχέσεις μεταξύ των ιδιωτικών ή κρατικών επιχειρήσεων αφενός και των εργατών τους αφετέρου η σχέση μεταξύ των συνεταιριστικών παραγωγών και των μελών τους δε βασίζεται σε αμοιβαία ανεξαρτησία. Κι αυτό για τον εξής λόγο: ο συνεταιρισμός εξαρτάται, όσον αφορά την ιδιοποίηση των αντικειμενικών και υποκειμενικών όρων της παραγωγής, δηλ. την ιδιοποίηση των μέσων παραγωγής, των φυσικών πόρων και της εργασιακής δύναμης από τα μέλη του, επειδή αυτά είναι ιδιοκτήτες ή όσον αφορά τη γη, κάτοχοι* αυτών των όρων. Αφετέρου τα μέλη του συνεταιρισμού εξαρτώνται, όσον αφορά την ιδιοποίηση του συνεταιριστικού προϊόντος, από τον συνεταιρισμό στο βαθμό που αυτό το προϊόν δεν μπορούν να το ιδιοποιηθούν άμεσα, δηλ. ατομικά, αλλά μόνο μέσω του συνεταιρισμού.

Ωστόσο η σχέση μεταξύ του συνεταιρισμού και των μελών του δεν είναι μια ιδιωτικοδικαιϊκή, βασιζόμενη σε ιδιωτικές συμφωνίες σχέση μεταξύ ανεξάρτητων υποκειμένων, εν προκειμένω των μελών του συνεταιρισμού, αλλά μια από το κράτος θεσμένη και ρυθμισμένη σχέση. Έτσι π.χ. το κράτος ορίζει τους όρους προσχώρησης και αποχώρησης, εγγυάται στα μέλη του συνεταιρισμού ένα –από το ύψος του παραγόμενου από το συνεταιρισμό εισοδήματος ανεξάρτητο– ελάχιστο εισόδημα κτλ. Οι συνεταιρισμοί είναι λοιπόν συλλογικοί παραγωγοί, οι οποίοι είναι στις σχέσεις με τους άλλους παραγωγούς ανεξάρτητοι απ’ αυτούς.

[…]

Είναι ένας σημαντικός μορφικός προσδιορισμός των ιδιωτικών και συνεταριστικών σχέσεων ιδιοκτησίας στις σύγχρονες μετακαταπιλιστικές μεταβατικές κοινωνίες το ότι δεν αναπτύσσονται άναρχα, αλλά στα πλαίσια όρων, που τίθενται από το κράτος και από τον νέο τρόπο παραγωγής. Δεν αναπαράγουν οι ίδιες τους κοινωνικούς όρους της ύπαρξής τους, αλλά αυτοί οι όροι ορίζονται στα πλαίσια της νέας μορφής παραγωγής από το κράτος κατά τρόπο, ο οποίος αποσκοπεί στη μετατροπή των ιδιωτικών και συνεταιριστικών σχέσεων ιδιοκτησίας σε σχέσεις που αρμόζουν και αντιστοιχούν στο νέο τρόπο παραγωγής.

Από την ύπαρξη του κρατικού τομέα και από τον κρατικό προγραμματισμό της κοινωνικής παραγωγής, ο οποίος βασίζεται σ’ αυτήν, εν συντομία: από τον νέο τρόπο παραγωγής προκύπτουν όροι για την αναπαραγωγή των ιδιωτικών και των συνεταιριστικών σχέσεων ιδιοκτησίας, οι οποίοι προσδίδουν σ’ αυτές τις σχέσεις ένα χαρακτήρα τελείως διαφορετικό απ’ αυτόν που έχουν οι ίδιες αυτές σχέσεις υπό καπιταλιστικές συνθήκες παραγωγής.

[…]

Στις σύγχρονες μετακαπιταλιστικές μεταβατικές κοινωνίες, υπό τους όρους του νέου τρόπου παραγωγής, η αυτονομία των ιδιωτικών παραγωγών παίρνει ένα παντελώς νέο περιεχόμενο [από ό,τι στον καπιταλισμό]. Η μορφή ύπαρξης των υπό συνθήκες κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας λειτουργούντων παραγωγών, η οποία αντιστοιχεί στον τρόπο παραγωγής που κυριαρχεί σ’ αυτές τις κοινωνίες, είναι η κρατική επιχείρηση. Οι ιδιωτικοί παραγωγοί αποτελούν αντιθέτως μια μορφή ύπαρξης υπό συνθήκες κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας λειτουργούντων παραγωγών, η οποία αντιστοιχεί στα κατάλοιπα του παλιού, ήδη ξεπερασμένου από την κοινωνία τρόπου παραγωγής και η οποία συνεπώς είναι περιορισμένη σε πολύ λίγα, ασήμαντα πεδία της κοινωνικής παραγωγής. Όπως αυτά τα κατάλοιπα, έτσι και οι ιδιωτικοί παραγωγοί οφείλουν την ύπαρξή τους στο ότι στα εν λόγω πεδία της παραγωγής η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και η κοινωνικοποίηση της παραγωγής δεν έχουν φθάσει ακόμη το επίπεδο που απαιτείται για την σύμφωνα με τον νέο τρόπο παραγωγής οργάνωση της παραγωγής.

[…]

[…] στη σε σε κρατική βάση κοινωνικοποιημένη παραγωγή συναντώνται και κατηγορίες, οι οποίες φαίνεται ν’ αποτελούν παραπέρα αναπτυγμένες μορφές κατηγοριών που υπήρχαν σε υπανάπτυκτη μορφή ήδη στον καπιταλισμό. Αυτό ισχύει αναφορικά με την κρατική επιχείρηση αλλά επίσης και αναφορικά με τους συνεταιριστικούς παραγωγούς στο βαθμό που αυτοί οι τελευταίοι βρίσκονται πλησιέστερα στη μορφή του κρατικού παρά σ’ αυτήν του ιδιωτικού παραγωγού. Εδώ φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι ειδικές μορφές ορισμένων γενικών κατηγοριών στις σύγχρονες μετακαπιταλιστικές μεταβατικές κοινωνίες είναι θεμελιωδώς διαφορετικές από τις μορφές αυτών των κατηγοριών στον καπιταλισμό.

Απ’όλα αυτά προκύπτει ένας αποφασιστικής σημασίας περιορισμός της ανεξαρτησίας των ιδιωτικών και των συνεταιριστικών παραγωγών στις σχέσεις τους με το κράτος των σύγχρονων μεταβατικών μετακαπιταλιστικών κοινωνιών. Οι παραγωγοί αυτοί είναι αμοιβαία, όχι όμως και από το κράτος ανεξάρτητοι παραγωγοί, καίτοι είναι ιδιοκτήτες των μέσων και των προϊόντων της παραγωγής τους. Η εξάρτησή τους από το κράτος επηρεάζει επίσης το είδος και το βαθμό των σχέσεών τους προς τους άλλους ανεξάρτητους παραγωγούς. Συνεπεία αυτής της εξάρτησής τους δύνανται να συνάψουν ορισμένες μόνο σχέσεις με άλλους παραγωγούς — και αυτές πάλι μόνο στα πλαίσια των όρων που θέτουν ο νέος τρόπος παραγωγής καθώς και το κράτος υπό τη μορφή του κεντρικού πλάνου ή υπό άλλες μορφές. Οι παραγωγοί αυτοί είναι ως εκ τούτου μόνο σχετικά αυτόνομοι.

Τελικά μπορούμε λοιπόν να διαπιστώσουμε, ότι στις σύγχρονες μετακαπιταλιστικές μεταβατικές κοινωνίες οι ιδιωτικοί και οι συνεταιριστικοί παραγωγοί είναι υπό συνθήκες κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας λειτουργούντες, αμοιβαία ανεξάρτητοι και αναφορικά με το κράτος σχετικά αυτόνομοι παραγωγοί.

[…]

Από τα μέχρις εδώ αναπτυχθέντα προκύπτει, ότι στις σύγχρονες μετακαπιταλιστικές μεταβατικές κοινωνίες όλοι οι παραγωγοί αναγνωρίζουν στις μεταξύ τους σχέσεις ο ένας τον άλλον ως ιδιοκτήτη των αντικειμενικών όρων και των προϊόντων της παραγωγής του. Αυτή η δικαιϊκή σχέση, η οποία εκφράζεται σε συμβόλαια και συμφωνίες καθώς και σε πράξεις αγοράς και πώλησης, βασίζεται σε μια οικονομική σχέση, στην αμοιβαία ανεξαρτησία των παραγωγών.

[…]

Οι μεμονωμένοι παραγωγοί είναι, αν υπάρχουν ως ιδιωτικοί, συνεταιριστικοί ή κρατικοί παραγωγοί, για εκάστοτε διαφορετικούς λόγους και σε εκάστοτε διαφορετικό βαθμό, σχετικά αυτόνομοι απέναντι στο κράτος. Αυτή η σχετική τους αυτονομία απέναντι στο κράτος αποτελεί τον όρο ύπαρξης της αμοιβαίας τους ανεξαρτησίας. Οι σχέσεις, που συνάπτουν μεταξύ τους σε αμοιβαία ανεξαρτησία, είναι δυνατές μόνο στο βαθμό που είναι σχετικά αυτόνομοι απέναντι στο κράτος. […] Εάν η αυτονομία τους αναιρείτο εντελώς, τότε θα εξαφανιζόταν παντελώς και οι μεταξύ τους σχέσεις ως σχέσεις μεταξύ αμοιβαία ανεξάρτητων παραγωγών, διότι τότε θα έπαυαν κι αυτοί οι ίδιοι να υπάρχουν ως αυτόνομοι παραγωγοί. Ό,τι μέχρι τώρα ήταν αντικείμενο αυτών των σχέσεων θα το ρύθμιζε πλέον το κράτος, ή, σε περίπτωση άμεσης κοινωνικοποίησης της εργασίας και της παραγωγής, άμεσα η κοινωνία.

 

 

* Ιδιοκτήτης της γης είναι το κράτος.

 

 

Από το Γ. Σταμάτης, Σχέδιο και αγορά στις σοσιαλιστικές οικονομίες.

 

 

http://leninreloaded.blogspot.gr/2014/07/blog-post_40.html

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *