Η χειραφέτηση του προλεταριάτου, είναι η κατάρρευση του καπιταλισμού

 

Η χειραφέτηση του προλεταριάτου, είναι η κατάρρευση του καπιταλισμού

 

 

γράφει ο Χρήστος Μιάμης

 

 

Η θεωρία της οικονομικής κατάρρευσης του καπιταλισμού ως αποτέλεσμα μιας λυσιτελούς νομοτέλειας όπως αυτή εκφράστηκε από την Ρόζα Λούξεμπουργκ ή ακόμη και από τον οικονομολόγο Γκρόσμαν από διαφορετική σκοπιά και ως κριτική στην Λούξεμπουργκ, δεν αποτελεί παρά την έκφραση μιας έκδηλης αδυναμίας να γίνει κατανοητό πως η κατάρρευση -ή μη- του καπιταλισμού δεν υπακούει σε οικονομικού τύπου νομοτέλειες αλλά ανάστροφα συνιστά την απόρροια της δράσης κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων που κατευθύνονται –ή όχι- σε μια πορεία ολιστικής σύγκρουσης με το καπιταλιστικό καθεστώς.

Για τον Μαρξ η σφυρηλάτηση της ανθρώπινης ιστορίας συνιστά το αποτέλεσμα της ίδιας της δράσης και της κίνησης των ανθρώπων. Υπό αυτή την έννοια οποιαδήποτε μορφή κοινωνικής αναγκαιότητας διαμεσολαβείται από τις πράξεις των ανθρώπων οι οποίες πρόδηλα σχετίζονται άρρηκτα με τις επικρατούσες κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες. Ως απόρροια αυτής της απόφανσης τεκμαίρεται, ότι οποιαδήποτε νομοτέλεια είτε του τύπου «ο καπιταλισμός θα υπάρχει αιώνια» , είτε της μορφής  «ο καπιταλισμός είναι καταδικασμένος  να αυτοκαταστραφεί υπό το βάρος της οντολογίας του» συνιστούν την διττή απεικόνιση ενός πρωτόγονου μεσσιανισμού που ουδεμία σχέση διατηρεί, με μια θεώρηση μαχόμενου επαναστατικού μαρξισμού.

Εξάλλου, η φυσιογνωμία των κοινωνικών δυνάμεων οι οποίες οικοδομούν τα στοιχεία της κοινωνικής εξέλιξης δεν είναι μονοδιάστατα οικονομική αλλά συνέχει εντός της, πολιτικές, νομικές ακόμη και πολιτισμικές απολήξεις οι οποίες οι οποίες στην σύνθεση τους με το καπιταλιστικό οικονομικό περιβάλλον δημιουργούν το δυνάμει επαναστατικό φορτίο που ενέχει τις δυνατότητες αμφισβήτησης και διάρρηξης της ατέρμονης κανονικότητας του καπιταλιστικού καθεστώτος. Πρόκειται εδώ για μια ολότητα. Για την ολότητα πολιτικής και οικονομίας, όπου η  επιδείνωση των οικονομικών και συνεπαγόμενα των πολιτικών όρων ύπαρξης του προλεταριάτου δεν οδηγεί νομοτελειακά στην καπιταλιστική κατάρρευση, ούτε δημιουργεί αυταπόδεικτα τους όρους επαναστατικής υπέρβασης της καπιταλιστικής κυριαρχίας.

Αυτή η σκληρή αλήθεια, που γίνεται κατανοητή αν ενσκήψει κανείς στην ίδια την πορεία του καπιταλιστικού καθεστώτος τους τελευταίους αιώνες συνιστά την διττή πηγή από την οποία εκβάλλει είτε ο μικροαστικός ρεφορμισμός , είτε μια λογοτεχνίζουσα αριστερή βουλησιαρχία, ως όψεις μιας συσσωματωμένης στο κομμουνιστικό κίνημα αδυναμίας, να αποκωδικοποιήσει τα συμφραζόμενα της σχέσης που αναπτύσσεται ανάμεσα στο πραγματικό και το δυνητικό.

Το πραγματικό συνιστά την ολότητα του καπιταλιστικού καθεστώτος. Δηλαδή τις κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές εκβολές που εκφέρουν την καθολική ταυτότητα της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Αυτή δεν μπορεί να υπερκεραστεί ούτε μέσω της σταδιακής θετικής μεταβολής των ακραίων εκφράσεων αυτής, ούτε μέσω της μεταφυσικής υπέρβασης του πραγματικού, μέσω της δύναμης της βούλησης. Το δυνητικό είναι η χειραφέτηση που ενδέχεται να προκύψει ως το αποτέλεσμα –και πάλι όχι γραμμικό- της πραξιακής αμφισβήτησης των όρων επικράτησης του καπιταλισμού τόσο σε πολιτικό και οικονομικό όσο και κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο.

Στην πρώτη εκδοχή ο ψευδής ρεαλισμός του ρεφορμισμού που αναφύεται, σπρώχνει τον λίθο του Σίσυφου μέχρι την στιγμή που αυτός θα ξανακυλήσει στο ίδιο σημείο συντρίβοντας τον μεταφορέα του. Στην δεύτερη εκδοχή η ανέφελη βουλησιαρχία εκπνέει σφαδάζοντας, στις μυλόπετρες της πολιτικής και της οικονομίας, οδηγούμενη στην λήθη και στην περιθωριοποίηση.  Ο Μαρξ καθιστά σαφές στα γραπτά του, πως η συντριβή του καπιταλισμού και η συνεπακόλουθη κατάρρευση του έχει μια βασική προϋπόθεση : Την πραγματική βούληση του προλεταριάτου να την καταστήσει δυνατή.  Ωστόσο πρόκειται για μια βούληση που δεν εμπεριέχεται στην σφαίρα του φαντασιακού, δεν προκύπτει ως προϊόν αυθαιρεσίας , αλλά ανάστροφα  είναι η συνειδητή βούληση που εκρέει εκ του πραγματικού ως άρνηση του, και αποπειράται να διασταλεί ως κατάφαση του δυνητικού πέραν των ορίωνν του εφικτού, όπως αυτά τίθενται από το πλαίσιο της καπιταλιστικής κυριαρχίας, πολιτικής και οικονομικής.

Εξ΄ αυτής της θέασης το προλεταριάτο δεν εξεγείρεται αυθορμήτως, γιατί νιώθει αφόρητα εντός του καπιταλιστικού καθεστώτος, και αντιστοίχως ο καπιταλισμός δεν καταρρέει ως αποτέλεσμα των οικονομικών αντιφάσεών του. Η δυνητική πιθανότητα διάρρηξης του καπιταλιστικού συνεχούς, εκβάλλει ως η συσσωρευμένη ποσοτική και ποιοτική έκβαση που ωθεί το προλεταριάτο στην συνεχή αμφισβήτηση του χώρου και του χρόνου της κυριαρχίας, μια αμφισβήτηση που μετασχηματίζεται στα αναγκαία κοινωνικά, πολιτικά  και πολιτισμικά  ερείσματα του δυνητικού που φυτρώνουν ως αντιθετικός πόλος εξουσίας στους τόπους του πραγματικού.

Πρόκειται εδώ ουσιαστικά,  για την ανάδυση της χειραφέτησης του προλεταριάτου ως μια πραγματικής δυνατότητας, η οποία απορρέει ως το καθολικά οργανωμένο συναπάντημα της οικουμενική βούλησης της επαναστατικής υπέρβασης της καπιταλιστικής κυριαρχίας με τις αντικειμενικές δυνατότητες και προϋποθέσεις που λιμνάζουν άνευρες, αν δε ενεργοποιηθούν από την ορμή του υποκειμένου να αλλάξει την ροή της ιστορίας, κάνοντας το ίδιο ιστορία. Η εργατική τάξη λοιπόν δεν έχει λόγο να αναμένει μια μεγάλη, μια ανυπέρβλητη καταστροφή. Μια καταστροφή που θα συμπαρασύρει τον καπιταλισμό στην κατάρρευση. Κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί.  Αντίθετα, πολλές καθημερινές καταστροφές, κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές οντολογικά συναφείς με την πορεία ανάπτυξης του καπιταλισμού, είναι αυτές που εμπεριέχουν το σπέρμα  της επαναστατικής υπέρβασης της κυριαρχίας του. Και το προλεταριάτο ;

Η εργατική τάξη, το προλεταριάτο, έχει την ικανότητα και τη δυνατότητα να επιστρατεύσει όλες τις κοινωνικές, πολιτικές και πνευματικές της δυνάμεις όχι για να προπαγανδίσει μια επικείμενη κατάρρευση,  όπως και σίγουρα όχι, για να διαδώσει τον ευαγγελικό λόγο. Αλλά ανάστροφα, για να καταδείξει ότι η συντριβή της καπιταλιστικής κυριαρχίας δεν θα αποτελέσει αποτέλεσμα αιφνιδιασμού ή ενός ευφυούς τακτικισμού, όπως ακριβώς δεν συνιστά την απόρροια ούτε ενός εξεγερσιακού διονυσιακού παροξυσμού, ούτε πρόδηλα, μιας μακρόσυρτης –χωρίς τέλος- διαδικασίας συσσώρευσης δυνάμεων.

Η κατάρρευση του καπιταλισμού δεν θα επέλθει. Θα συμβεί. Δεν αναμένεται. Πραγματοποιείται. Η κατάρρευση του καπιταλισμού είναι η χειραφέτηση της εργατικής τάξης από την αναμονή μιας κατάρρευσης, που δεν θα έρθει ποτέ.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *